Şirketler Karbon Ayak İzini Nasıl Hesaplar? Standartlar ve Yöntemler

Günümüzde işletmeler sadece kâr odaklı değil, aynı zamanda çevre odaklı bir performans sergilemek zorundadır. Yatırımcılar, müşteriler ve devletler artık şirketlerden “karbon şeffaflığı” talep ediyor. Şirketlerin karbon ayak izini hesaplaması, aslında atmosfere saldıkları her gram gazın bir envanterini çıkarma işlemidir.

Standartların Belirlenmesi: Sera Gazı Protokolü (GHG Protocol)

Dünya genelinde şirketlerin büyük çoğunluğu, hesaplamalarını yaparken Sera Gazı Protokolü (Greenhouse Gas Protocol) adı verilen uluslararası standardı kullanır. Bu protokol, emisyonları üç ana gruba (Scope/Kapsam) ayırarak karmaşıklığı giderir:

• Kapsam 1 (Doğrudan Emisyonlar): Şirketin sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan çıkan emisyonlardır. Fabrika bacasından çıkan dumanlar, şirket araçlarının egzoz gazları gibi.
• Kapsam 2 (Dolaylı Enerji Emisyonları): Şirketin dışarıdan satın aldığı elektrik, ısı veya soğutma enerjisinin üretimi sırasında oluşan emisyonlardır.
• Kapsam 3 (Diğer Dolaylı Emisyonlar): Şirketin tüm değer zincirini kapsar. Tedarikçilerden alınan hammaddeler, personelin işe gidiş-gelişi, ürünlerin nakliyesi ve hatta satılan ürünün tüketici tarafından kullanımı bu kategoriye girer. Genellikle en zor hesaplanan ama en büyük paya sahip olan kısımdır.

Veri Toplama Süreci

Hesaplamanın temeli veriye dayanır. Şirketler şu verileri titizlikle toplar:

• Elektrik ve doğalgaz faturaları: Toplam enerji tüketimini belirlemek için.
• Yakıt fişleri: Şirket araçlarının tükettiği dizel veya benzin miktarı için.
• Uçuş ve seyahat kayıtları: İş seyahatlerinin etkisini ölçmek için.
• Atık miktarları: Fabrikadan çıkan atığın cinsi ve hacmi için.

Emisyon Faktörlerinin Kullanılması

Toplanan veriler (örneğin; kWh cinsinden elektrik tüketimi veya ton cinsinden yakıt), “Emisyon Faktörleri” ile çarpılarak CO2 eşdeğerine dönüştürülür.

Örneğin, elektrik için hesaplama mantığı şöyledir:

Toplam Salınım = Tüketilen Enerji (kWh) x Elektrik Emisyon Faktörü

Bu faktörler ülkeden ülkeye (enerjinin ne kadarının kömürden, ne kadarının rüzgardan üretildiğine bağlı olarak) değişiklik gösterir.

Yazılım ve Uzman Desteği

Büyük ölçekli şirketler bu süreci manuel olarak yönetmek yerine genellikle Karbon Yönetim Yazılımları (ERP entegreli) kullanır. Bu yazılımlar; veriyi otomatik çeker, güncel emisyon faktörleriyle çarpar ve ISO 14064 standartlarına uygun raporlar hazırlar.

Neden Hesaplama Yapılmalı?

1. Yasal Zorunluluklar: Avrupa Birliği Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) gibi kurallar, ihracat yapan şirketleri buna zorluyor.
2. Verimlilik: Hangi departmanın çok enerji harcadığını görmek, maliyet düşürücü önlemler almayı sağlar.
3. Marka İmajı: “Karbon Nötr” olma hedefi koyan şirketler, modern dünyada daha çok tercih ediliyor.